Arheološki Predmeti

Periodi

Neolit - mlađe kameno doba (6200 – 4600. pre nove ere)

Mlađe kameno doba je period u kom lovačko sakupljačke zajednice prelaze na sedelački način života. Novom tehnikom – glačanjem se usavršava kameno oruđe što omogućava čoveku da menja prirodnu sredinu i prilagodi je sebi, stvarajući uslove za razvoj najvažnije odlike neolita, zemljoradnje i stočarstva. Kultivisanje biljaka i pripitomljavanje životinja uz još jednu novinu, upotrebu keramičkih posuda znači i kvalitetniju i raznovrsniju ishranu čoveka koji sve manje ovisi o prirodi i doživljavajući u neolitu demografsku ekspanziju.

Eneolit - bakarno doba (4600 – 2300. pre nove ere)

Upotreba bakra u svakodnevnom životu, intenzivan razvoj stočarstva, migracije i prodori stepskih naroda obeležili su period između neolita i narednog, bronzanog doba. Razvoj metalurgije bakra omogućio je u početku izradu manjih ukrasnih predmeta, a zatim i oruđa kao što su sekire, dleta, igle koji su podražavali kamene oblike. Predmete od bakra prate i kalupi za njihovu izradu, u početku jednodelni, a krajem eneolita i dvodelni kalupi. Treba pomenuti i nalaze najstarijih rudnika, Rudna Glava na centralnom Balkanu i Ai Bunar u Trakiji. Oruđe od bakra je imalo svoje nedostatke jer se bakar kao mekan materijal brzo trošio, a predmeti tupili, pa je za kvalitetnije oruđe i oružje bilo potrebno sačekati naredni period.

Bronzano doba (2300 – 1200. pre nove ere)

Mešanjem bakra i kalaja dobijena je legura otpornija od bakra koja u bronzanom dobu počinje da se koristi za izradu oružja, oruđa i nakita. Eksploatacijom rudnih bogatstava i razvojem metalurgije menja se dotadašnja struktura društva. Uz stočarstvo i zemljoradnju kao glavne privredne grane razvijaju se i zanatstvo i trgovina. Vešte zanatlije ostavile su traga na veoma dekorativno ukrašenim predmetima od keramike i metala. Mogućnosti za bogaćenje dovode do stvaranja različitih društvenih slojeva. Neminovni su češći sukobi koji ovaj period karakterišu kao veoma nesiguran, što se ogleda u raznovrsnoj proizvodnji oružja i spaljivanju pokojnika.

Starije gvozdeno doba (1200 – 400. pre nove ere)

Gvožđe je u prirodi prisutnije od bronze, lakše se vadi iz gvozdene rude, ali je za razvoj metalurgije gvožđa bilo potrebno usavršiti izradu specijalnih peći za topljenje gvožđa. Ovladavanje tehnikom livenja i iskucavanja gvožđa za posledicu ima brzu proizvodnju velikog broja efikasnog oružja i ekspanziju novih oblika. Zanatski centri i trgovačke veze jačaju, nastavlja se eksploatacija ruda, a keramički oblici gube dekorativnost prethodnog perioda. Masovno naoružanje i društveno raslojavanje vode većem broju međusobnih sukoba. Naselja se podižu na gradinama, strateški važnim mestima, a nekropole se sastoje od tumula, češće sa inhumiranim pokojnicima. Vremenom se javljaju i veliki tumuli sa složenim pogrebnim ritualom i bogatim prilozima koji upućuju na postojanje plemenske aristokratije.

Mlađe gvozdeno doba (400. pre nove ere – nove ere)

Mlađe gvozdeno doba karakteriše nova tehnologija u izradi keramike. Upotreba vitla omogućila je izradu kvalitetnih posuda koje su zbog masovne proizvodnje jednolične, uglavnom sive i bez ukrasa. Novi oblici gvozdenog oruđa koji su olakšavali svakodnevni život, srp, klešta, makaze ostaju praktično nepromenjeni do danas, dok su ostali oblici oruđa, oružja i konjske opreme znatno usavršeni. Još jedna novina mlađeg gvozdenog doba je kovanje novca i njegova upotreba. Ove prostore nakon poraza u Delfima 279. godine pre nove ere trajno naseljavaju Kelti obrazujući sa starosedeocima plemensku zajednicu Skordiska koja opstaje sve do dolaska Rimljana.

Lesni profil kod Belegiša na kome se nalaze lokaliteti Šančine, Stojića Gumno i GradacFotografija: arheolog dr Miloš Spasić
Arheološka istraživanja na lokalitetu Šančine1961. godinaMuzej grada Beograda
Ljudske lobanje pronađene na lokalitetu ŠančineMuzej grada Beograda

Lokaliteti

Belegiš

Narodni muzej u Zemunu, danas depandans Muzeja grada Beograda, vršio je istraživanja od 1954. do 1964. na nekoliko praistorijskih lokaliteta na visokom lesnom profilu pored obale Dunava. Pored stručnjaka Narodnog muzeja u Zemunu, u arheološkim iskopavanjima učestvovali su i Arheološki institut iz Beograda i Muzej Vojvodine iz Novog Sada. Celokupan materijal i najveći deo dokumentacije čuvaju se u Muzeju grada Beograda.

Belegiš – Šančine

Lokalitet Šančine ima izgled zaravnjenog lesnog platoa koji leži na nadmorskoj visini od 120 do 122 m, a očuvana površina lokaliteta iznosi oko 40 x 40m od najudaljenijih tačaka. Sa istočne strane naselje je omeđeno Dunavom dok je sa severne i južne strane opasano ukopanim rovovima, surducima i palisadama. Pristup naselju je jedino bio moguć sa njegove zapadne strane koja se lagano spušta ka današnjem selu Belegiš. Istraživanja na Šančinama su otpočela 1961. godine u saradnji Arheološkog instituta, Narodnog muzeja u Zemunu (danas u sastavu Muzeja grada Beograda) i Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture u Novom Sadu. Tokom tri istraživačke kampanje ukupno je istraženo oko 300 metara kvadratnih.

Praistorijsko naselje u Šančinama u Belegišu pripada višeslojnom tipu lokaliteta sa razvijenom vertikalnom stratigrafijom i kulturnim slojem, koji na nekim delovima lokaliteta iznosi i do 3,5 m. Evidentirana su dva eneolitska naselja (kulture Tisapolgar i Vučedol), jedno bronzanodopsko (Vatinska kultura), kao i skromni ostaci naselja iz perioda gvozdenog doba, te ruševine austrougarskog utvrđenja iz XIX veka. Za arheologiju kao nauku najznačajnije je svakako utvrđeno vučedolsko naselje iz bakarnog doba u kome su otkriveni i tragovi topljenja bakra.

Grob 27 sa lokaliteta Stojića GumnoMuzej grada Beograda
Grobovi 32-34 sa lokaliteta Stojića GumnoMuzej grada Beograda
Grob 58 sa lokaliteta Stojića GumnoMuzej grada Beograda

Belegiš – Stojića Gumno

Lokalitet Stojića Gumno u Belegišu leži neposredno pored lokaliteta Šančine, na istoj lesnoj gredi na obali Dunava. Od 1954. do 1963. godine na ovom mestu otkrivena je nekropola (groblje) iz Bronzanog doba. U približno centralnom delu nekropole pronađen je prostor, na kome se nalazila lomača za spaljivanje. Ukupno je istraženo oko 1200 m2 i 167 grobova sa spaljenim pokojnicima, čiji su ostaci polagani u urne izrađene od pečene gline. Kao urne su najčešće korišćene amfore, ali i glinene posude drugih namena (pehari, zdele, lonci...). U grobovima su pored priloga u vidu keramičkih sudova pronalaženi jedino još i delovi nakita od bronze, uglavnom fibule za prikopčavanje odeće, ukrasne igle, prstenje i alke.

Nikola Tasić je na osnovu nalaza sa ovog lokaliteta definisao kulturnu grupu Belegiš, karakterističnu za period poznog Bronzanog doba, na teritoriji današnje Srbije, Hrvatske i Rumunije. U Muzeju grada Beograda čuva se oko 300 predmeta sa ove nekropole.

Belegiš – Gradac

Lokalitet Gradac u Belegišu nalazi se u blizini lokaliteta Šančine i Stojića Gumno, na istoj lesnoj gredi na obali Dunava. Arheološkim istraživanjima 1954. i 1962. ovde je istražen manji deo naselja vučedolske kulture iz bakarnog doba, kao i delovi groblja Belegiške kulture. Lokalitet u Gradcu je izuzetno važan i zbog činjenice da je ovde otkriveno i jedno manje naselje belegiške kulture sa kućama u vidu plitko ukopanih zemunica, što ovaj lokalitet čini značajnim, budući da su naselja iz ovog perioda veoma slabo poznata.  

Posuda iz bronzanog dobaZbirka za praistoriju Muzeja Vojvodine
Posuda iz bronzanog dobaZbirka za praistoriju Muzeja Vojvodine
Posuda iz bronzanog dobaZbirka za praistoriju Muzeja Vojvodine
Posuda iz bronzanog dobaZbirka za praistoriju Muzeja Vojvodine

Novi Banovci

U Novim Banovcima nikada do danas nisu vršena sistematska arheološka iskopavanja, pa se malo šta može reći o arheološkim nalazištima u ovom mestu. Na osnovu slučajnih nalaza sa obale Dunava i lokaliteta Gradina, Purger i Tri Kamena, najranije prisustvo čoveka u Novim Banovcima vezujemo za period bronzanog doba, dok najveći broj predmeta u Zbirci za praistoriju Muzeja grada Beograda potiče iz zemuničkog naselja mlađeg gvozdenog doba, koje se vezuje za period keltskog prisustva i njihovih uticaja u južnom Sremu.

Stari Banovci

U Starim Banovcima nikada do danas nisu vršena sistematska arheološka iskopavanja, pa se malo šta može reći o arheološkim nalazištima u ovom mestu. Iz oskudnih izveštaja sa početka dvadesetog veka saznajemo da se na obali Dunava u ovom mestu verovatno nalazilo naselje iz perioda mlađeg gvozdenog doba, koje se može vezati za vreme keltskog prisustva u južnom Sremu, odnosno za period njihovog uticaja na ovim prostorima. Na lokalitetu je pronalažena i rimska provincijalna keramika.

Surduk

Na lokalitetu u Surduku nikada nisu obavljana arheološka iskopavanja, ali se na osnovu slučajnih nalaza sa početka dvadesetog veka može pretpostaviti da se ovde nalazila nekropola spaljenih pokojnika sa početka ranog gvozdenog doba.

Gvozdena igla za prikopčavanje odeće ili privezivanje koseIzmeđu 700. i 500. godine pre nove ere (starije gvozdeno doba)Zbirka za praistoriju Muzeja grada Beograda
Fibula iz Novih BanovacaZbirka za praistoriju Muzeja grada Beograda
Bronzana fibula za prikopčavanje odeće300. godina pre nove ere (mlađe gvozdeno doba)Zbirka za praistoriju Muzeja grada Beograda
Fibula iz Novih BanovacaZbirka za praistoriju Muzeja grada Beograda
Bronzana fibula za prikopčavanje odeće300. godina pre nove ere (mlađe gvozdeno doba), lokalitet PurgerZbirka za praistoriju Muzeja grada Beograda

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.