Kulturno-Istorijski Spomenici

Kapela vodica Svetog Nikole

Vodice su predstavljale kultna mesta narodne religije, čija se gradnja u 19. veku, u periodu romantizma, povećava pod uticajem obnovljenog interesovanja za srednjevekovnu baštinu i narodna predanja. Istoričarka umetnosti Mirjana Đekić navodi:

Ljudi su iskustveno saznavali da neke vode imaju i lekovita svojstva. Lekovitost vode uz nepostojanje lekova u današnjem obliku, davali su takvim vodama poseban značaj, a glas o njihovoj delotvornosti se širio. Vremenom se uz ove sasvim racionalne, svetovne razloge za poštovanje zdravih voda, njihovo poštovanje spojilo sa religijskim osećanjima. Tako su vodice, bunari i izvori zdrave i isceljujuće vode, prerasle u kultna religijska mesta.

Na kraju sela i potesu nekadašnjih Donjih njiva postoji izvor vode za koji su meštani od davnina verovali da ima lekovita svojstva. Stanovnici sela okupljali su se kod vodice na letnjeg Svetog Nikolu. Pored bunara postavljen je drveni krst sa ikonom Svetog Nikole 1856. godine, a nešto kasnije i čardak. U oluji koja je pogodila selo 1887. godine krst i čardak su se srušili.

Današnja kapela sagrađena je 1889. godine, kao jednobrodna građevina sa apsidom, polukružnom nišom, na istočnoj strani i ulazom nadvišenim zvonikom na zapadnoj strani. Kapela je podignuta zalaganjem golubinačkog sveštenika Damjana Preradovića i meštana Golubinaca. Iznad ulaznih vrata postavljen je mozaik sa predstavom Svetog Nikole. U kapeli se nalazi ikonostas iz 1969. godine, sa dvadeset ikona raspoređenih u dve zone, rad drvorezbara Emila Penova i slikara Dragana Bjelogrlića iz Novog Sada.

Sa južne strane uz spoljašnji bočni zid kapele nalazio se bunar odakle su vernici uzimali lekovitu vodu. Zanimljivo je da su pored pravoslavaca i katolici dolazili na ovo mesto. I danas se na dan Prenosa moštiju Svetog Nikole održava služba u kapeli.

Kapela vodica Svetog Nikole evidentirana je kao kulturno dobro pod prethodnom zaštitom.

Deca u nošnji ispred kapeleFoto-arhiv Ljiljane Stajić

O Svetom Nikoli

Sveti Nikola rodio se u trećem veku u maloazijskom gradu Patra. Odrastao je u bogatoj, veoma religioznoj porodici i od ranog detinjstva posvetio se izučavanju hrišćanske vere. Kada su mu roditelji preminuli Nikola je nasleđeno bogatstvo podelio siromašnima. U želji da ostane anoniman, novac nije davao ljudima u ruke, već im je stavljao u džep da bi se iznenadili kada ga nađu. Upravo iz njegovog dobročinstva proistekla je legenda o Svetom Klausu, odnosno o Deda Mrazu koji bi uoči Božića deci ostavljao poklone u čarapi na ognjištu.

Sveti Nikola je nakon smrti svog strica Nikole Patarskog postao arhiepiskop Mire Likijske. Po crkvenom verovanju, bio je pozvan pred cara Konstantina na Vaseljenski sabor u Nikeji 325. godine. Branio je hrišćansku veru od jeresi, naročito arijanske, te je u toku rasprave ošamario svog protivnika Arija. Arije je bio jedan od sveštenika čije učenje o Hristu je proglašeno jeretičkim. Tvrdio je da Isus nije istiniti Bog, nego samo stvorenje Božije. Pod njegov uticaj pali su ne samo laici već i mnogi arhijereji i sveštenici. Postupak Svetog Nikole drugi arhiepiskopi smatrali su nedopustivim, te su ga razrešili čina episkopa i zatvorili u tamnicu. Tamo su se Svetom Nikoli javili Isus Hrist i Bogorodica, koji su mu pružili Jevanđelje i arhiepiskopski omofor. Upravo zbog tog verovanja se na ikonama ovog svetitelja u gornjim uglovima često slikaju Isus Hrist sa Jevanđeljem u ruci, kao i Bogorodica sa omoforom. Ovaj prizor videlo je nekoliko učesnika Sabora, te su Svetog Nikolu odmah oslobodili i vratili mu čin arhiepiskopa. Kao arhiepiskop u Miri Likijskoj pokazao se velikim prosvetiteljem i dobročiniteljem, pa su ga još za života ljudi smatrali za svetitelja. Preminuo je 343. godine. Vernici 19. decembra slave Svetog Nikolu.

Vizantijsko carstvo izgubilo je kontrolu nad velikim delom Male Azije posle poraza od Turaka 1071. godine. Hrišćani veruju da se Sveti Nikola u snu javio svešteniku iz Barija i naredio mu da njegove mošti prenese u ovo mesto u Italiji. Tako se 22. maj obeležava kao dan Prenosa moštiju Svetog Nikole.

Likovna kolonija Vodica

Kapela vodica Svetog Nikole obnovljena je 1999. godine. Prilikom osvećenja episkop sremski Vasilije Vidić blagoslovio je Golubinčane da se na ovom mestu okupljaju i predložio ideju o osnivanju likovne kolonije. Sveštenik Danilo Stegnjajić uz pomoć nastavnika likovnog vaspitanja realizovao je ideju o osnivanju likovne kolonije koja se održava svake godine u avgustu mesecu. Na koloniji učestvuje sve više umetnika iz Srbije i regiona, koje lepota sela inspiriše da stvaraju.

Literatura:

M. Đekić, Vodice u Vojvodini, Novi Sad, 2001.
V. Opačić, Likovna kolonija Vodice, Stara Pazova, 2010.
Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica, Uslovi i mere zaštite nepokretnog kulturnog nasleđa za potrebe izrade plana generalne regulacije naselja Golubinci, Sremska Mitrovica, 2013.