Kulturno-Istorijski Spomenici

Rimokatolička crkva Svetog Đurđa

Katolička župa u Golubincima osnovana je 1771. godine. Komandni kadar Slavonske husarske regimente, kojeg su činili uglavnom Nemci i Mađari bili su prvi vernici Rimokatoličke crkve Svetog Đurđa, na čiju je inicijativu i došlo do formiranja katoličke župe. Hrvatske porodice došle su 1775. godine u Golubince i formirale današnju Đurđevsku ulicu. Pošto je glad u zapadnim delovima Hrvatske bila sve veća, naseljavanje na prostoru Petrovaradinske regimente je nastavljeno, kako bi se ujedno i povećao broj ljudi na granici.  

U početku bogoslužbeni obredi vršeni su u maloj trošnoj kapeli, jedno vreme u dvorcu Šlos, a zatim u novo-sagrađenoj kapeli nešto većih dimenzija. Rimokatolička veroispovest u Habzburškoj monarhiji bila je zvanična vera, te stoga i favorizovana. Za podizanje rimokatoličkih crkava država je pokrivala jednu trećinu troškova.

Arhitektura crkve

Rimokatolička crkva Svetog Đurđa sagrađena je 1885. godine. Inicijativa za podizanje hrama započeta je oko 1860. godine. U to vreme država je smanjila dotacije koje je davala za izgradnju rimokatoličkih crkava i pomoć svela samo na izradu projekta. Iz tog razloga prošlo je dvadeset i pet godina dok Golubinčani nisu dobili rimokatoličku crkvu, a ta želja ostvarila im se zahvaljujući njihovoj ličnoj inicijativi i samodoprinosu.

Crkva je jednobrodne građevina pravougaone osnove, na čijoj se severnoj strani nalazi ulaz u hram nadvišen zvonikom, a na južnoj strani petostrana apsida u kojoj je smešten oltarski prostor. Pročelje crkve oživljeno je pilastrima, četvrtastim polustubovima stepenasto usečenim u zidno platno, koji se završavaju profilisanim kapitelima povezanim lukovima. Ovi arhitektonski elementi okružuju niše koje se nalaze bočno od ulaza u crkvu. Njihova namena je prvenstveno vezana za postavljanje skulptura, a da li su skulpture krasile niše Rimokatoličke crkve Svetog Đurđa nije poznato. Portal flankiraju pilastri na kojima počiva profilisana greda nadvišena trouglastim timpanonom. Iznad ulaza nalazi se ploča sa natpisom:

Kralju Tomislavu o hiljadugodišnjici kraljevstva hrvatskog, 925–1925, podigoše golubinački Hrvati.

Severnom fasadom dominira vertikala koja povezuje portal i zvonik. Istaknuta je drugačijom obradom zidne površine, gde se na fasadi pojavljuju linearni horizontalni useci, a ivice su ojačane postavljanjem nutni. Iznad ulaza nalazi se okulus, prozor okruglog oblika. Krovni venac koji prati oblik dvoslivnog krova sa severne strane oživljen je nizom slepih arkada, koje se kao dekoracija pojavljuju i na krovnom vencu zvonika sa sve četiri strane.

Prozori su dekorisani vitražima. Na bočnim stranama crkve nalaze se tri prozora, dva ukrašena geometrijskim i floralnim motivima i jedan sa predstavom, sa jedne strane Srca Isusovog, a sa druge Srca Marijinog. Ovi vitraži izrađeni su 1906. godine. U oltarskom prostoru su dva vitraža sa predstavom Svetog Antuna i Svetog Josipa, koje je izveo zagrebački majstor Pavao Sušilović 1954. godine. Imena dvanaest darodavaca koji su sakupili priloge za ukrašavanje oltarskih prozora ispisana su u dnu vitraža.

Rimokatolička crkva Svetog Đurđa1984. godinaFoto-arhiv Petra Gašparovića
Plan Rimokatoličke crkve u Golubincima1862. godinaNadbiskupski arhiv u Zagrebu

Unutrašnjost crkve

Uz pomoć hrvatskog biskupa Josipa Juraja Štrosmajera 1888. godine nabavljene su oltarske slike Sveti Đurđ i Susret Bogorodice sa Elizabetom. Ove slike nalaze se u centralnom delu oltara, inkorporirane u drvenu oltarsku konstrukciju koju je izradio Ivan Tordinac iz Đakova. Bočno od oltarskih slika postavljeni su kipovi Svetog Ćirila i Metodija. Zanimljivo je da su imena ovih svetaca, braće koja su širila pismenost i hrišćanstvo među Slovenima, ispisana ćiriličnim pismom.

Orgulje koje se danas nalaze u crkvi nabavljene su 1885. godine. U crvi postoji i oltar posvećen Svetoj Ani napravljen 1911. godine, a koji je darovala Ana Kumpf rođena Kovačević, kako saznajemo iz natpisa.

Rimokatolička crkva Svetog Đurđa evidentirana je kao kulturno dobro pod prethodnom zaštitom.

O Svetom Đurđu

Sveti Đurđ poznat je i pod imenima Sveti Juraj, Sveti Gorgije i Sveti Đorđe. Rođen je u 3. veku u Kapadokiji u uglednoj hrišćanskoj porodici. Nakon očeve smrti sa majkom se seli u Palestinu, gde stiče visoko obrazovanje. Bio je vojnik u rimskoj vojsci, a zbog brojnih zasluga kojima se istakao, dobio je vojni čin vojvode. Stradao je mučeničkom smrću braneći hrišćansku veru pred progonom cara Dioklecijana. U umetnosti se često prikazuje u odelu vojvode, na konju, sa mačem ili kopljem u ruci, u činu ubijanja aždaje, koja simboliše mnogoboštvo.

Golubinačka mumija

Interesantna priča o egipatskoj mumiji povezana je sa župom Svetog Juraja u Golubincima. Mihailo Barić bio je kolekcionar i perovođa Ugarske dvorske kancelarije. Po smrti, ostavio je bratu Iliji Bariću, koji je bio župnik u Golubincima od 1837. do 1867. godine egipatsku mumiju. Mumija Nensi Hensu bila je izložena u župnom dvoru početkom šezdesetih godina 19. veka. Župnik Ilija Barić 1860. godine poklonio je biskupu Josipu Juraju Štrosmajeru mumiju kao jedan od prvih priloga za arheološko odeljenje Jugoslovenske akademije nauka i umetnosti u Zagrebu.

Pojašnjenje arhitektonskih pojmova:

Apsida – Polukružni prostor koji je zasvođen polu-kupolom. Kod pravoslavnih hramova nalazi se na istočnoj strani i u njoj je smešten oltar.

Pilastar – Četvrtasti stub ugrađen u zid fasade ili enterijera koji ima konstruktivnu i dekorativnu ulogu.

Kapitel – Gornji, najviši deo stuba, koji se naziva i glava stuba i nosi teret luka ili grede. Često je dekorativno obrađen.

Timpanon – Trouglasta površina na pročelju i začelju građevine uokvirena horizontalnom gredom i kosim dvoslivnim krovom. Može se nalaziti i iznad vrata i prozora, a često je ukrašen plitkim reljefom, ali i skulpturama. 

Slepa arkada – Ukrasni element kojeg čini niz lukova priljubljenih uz zidno platno.

Literatura:

R. Racković, Pomeni i trajanja, Sremska Mitrovica, 2006.

Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica, Uslovi i mere zaštite nepokretnog kulturnog nasleđa za potrebe izrade plana generalne regulacije naselja Golubinci, Sremska Mitrovica, 2013.