Kulturno-Istorijski Spomenici

Crkva Blagoveštenja presvete Bogorodice

U centru sela nalazi se pravoslavna crkva sagrađena 1822. godine u klasicističkom stilu. Posvećena je Blagoveštenju Bogorodice, prazniku koji se obeležava 7. aprila i ubraja u ciklus Velikih praznika. To je dan kada se arhanđeo Gavrilo javio Devici Mariji i saopštio joj „blagu vest“, da će roditi Isusa Hrista, jer je upravo Sveti Duh nju odabrao da postane Majka Božija.

Današnjoj građevini prethodila je crkva načinjena od drveta, podignuta sredinom 18. veka. Iz stare crkve ostala je sačuvana ikona sa predstavom Nedremano oko koja se nalazi u Galeriji Matice srpske u Novom Sadu.

Arhitektura crkve

Radove na zidanju hrama izveo je majstor Karl Kaski iz Petrovaradina. Na ovim prostorima, koji su nekada pripadali Austrougarskoj monarhiji, a koje je naseljavao srpski živalj, arhitektura pravoslavnih crkava oblikovana je pod uticajem vizantijskih tradicija i preuzimanjem arhitektonskih obrazaca Zapadne Evrope. Tako se formirao specifičan tip crkvene arhitekture, poput pravoslavne crkve u Krnješevcima, koji je karakterističan za područje Vojvodine, kao i za graditeljske prakse 18. i 19. veka. Može se primetiti da većina crkava na teritoriji naše opštine sledi sličan arhitektonski model.

Crkva Blagoveštenja presvete Bogorodice je jednobrodna građevina, koja na istočnoj strani ima polukružnu oltarsku apsidu, dok zapadnim pročeljem dominira dvospratni zvonik. Fasade hrama oživljene su pilastrima, plitkim četvrtastim polustubovima, koji se završavaju profilisanim kapitelima. U zidnim površinama formiranim između masivnih pilastara na bočnim stranama građevine, nalaze se stepenasto usečene niše u kojima su polukružno završeni prozori. U jednoj od niša smeštena je freska Blagovesti. Dekoracija prozora svedena je na minimum, tako da se ispod prozorskog ispusta nalazi ukras geometrijskog oblika. Na zapadnoj strani crkve je prostor otvoren lučnim prolazima na sve tri strane, te se na samom ulasku u hram formira trem. Fasada pročelja je raščlanjena pilastrima koji se završavaju profilisanim kapitelima, a iznad ulaza dominira profilisan timpanon. Sa desne i leve strane smeštene su polukružne niše, koje su oslikane stojećim figurama Svetog Jovana Krstitelja i Svetog Đorđa. Dvospratni zvonik dekorisan je pilastrima i završen piramidalnim kubetom.

Unutrašnjost crkve

Ikonostas crkve nastao je u periodu od 1837. do 1839. godine, kada je rezbariju izradio Maksim Lazarević. Razdeljen je u tri horizontalne zone sa klasicističkom dekoracijom u vidu motiva cvetova, listova, voluta i geometrijske ornamentike. Vertikala ikonostasa istaknuta je kanelovanim stubovima i pilastrima. Ikone na ikonostasu i živopisanje crkve izveo je Petar Čortanović, novosadski slikar školovan u Beču, koji je zaključio ugovor sa crkvenom opštinom u Krnješevcima 1846. godine. Uzor za oslikavanje ikonostasa bio je ikonostas crkve u Dobanovcima. Na prestonim ikonama na oltarskoj pregradi predstavljeni su likovi Svetog Nikole, Bogorodice sa Hristom, Isusa Hrista i Svetog Jovana Krstitelja. Na carskim dverima nalazi se scena Blagovesti, dok su na južim i severnim dverima predstave Tobije i Anđela, kao i Svetog arhanđela Mihaila. U središtu druge zone je ikona Svete Trojice, a levo i desno su scene Velikih praznika. U gornjoj zoni ikonostasa nalaze se stojeće figure proroka i scene iz ciklusa Hristovih stradanja. Na samom vrhu je Raspeće Hristovo i medaljoni Bogorodice i Svetog Jovana Bogoslova.

Crkva Blagoveštenja presvete Bogorodice proglašena je spomenikom kulture i evidentirana je kao kulturno dobro od velikog značaja.

Pojašnjenje arhitektonskih pojmova:

Apsida – Polukružni prostor koji je zasvođen polu-kupolom. Kod pravoslavnih hramova nalazi se na istočnoj strani i u njoj je smešten oltar.

Pilastar – Četvrtasti stub ugrađen u zid fasade ili enterijera koji ima konstruktivnu i dekorativnu ulogu.

Kapitel – Gornji, najviši deo stuba, koji se naziva i glava stuba i nosi teret luka ili grede. Često je dekorativno obrađen.

Trem – Natkriveni prostor koji se nalazi na ulazu u objekat.

Timpanon – Trouglasta površina na pročelju i začelju građevine uokvirena horizontalnom gredom i kosim dvoslivnim krovom. Može se nalaziti i iznad vrata i prozora, a često je ukrašen plitkim reljefom, ali i skulpturama. 

Literatura:

M. Lesek, Umetnička baština u Sremu, Sremska Mitrovica, 2006.

Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica, Studija zaštite nepokretnog kulturnog nasleđa za potrebe izrade prostornog plana opštine Stara Pazova, Sremska Mitrovica, 2007.