Kulturno-Istorijski Spomenici

Biste Nikole Grulovića i Dušana Vukasovića Diogena

Spomen biste heroja Narodno-oslobodilačke borbe Nikole Grulovića i Dušana Vukasovića Diogena nalaze se u dvorištu OŠ Rastko Nemanjić – Sveti Sava. Osnovna škola u Novoj Pazovi osnovana je 1945. godine. Zbog sve većeg broja đaka 1960. godine dolazi do podele i formiranja dve škole: OŠ Nikola Grulović, koja se nalazila u današnjoj Njegoševoj ulici i OŠ Dušan Vukasović, koja se nalazila u ulici Kneza Mihajla.

Današnja škola otvorena je 1981. godine. Verovatno je tada odlučeno da se ispred školske zgrade postave biste ljudi po kojima su se zvale dve do tada posebne osnovne škole.

Nikola Grulović

Rođen je 1888. godine u Beški. Od rane mladosti počeo je da se interesuje za prava radnika, te ubrzo postaje član sindikalnog pokreta i Srpske socijal-demokratske partije. Početkom Prvog svetskog rata mobilisan je od strane Austrougarske vojske i poslat na Istočni front. Učestvovao je u Oktobarskoj revoluciji i građanskom ratu u Rusiji, od 1917. do 1919. godine, kao komandant Prvog jugoslovenskog revolucionarnog puka, a potom i kao komesar Jugoslovenskog komunističkog puka. Po povratku u Vojvodinu, Grulović je 1919. godine sa grupom veterana ruske revolucije napravio Kongres ilegalne komunističke organizacije na Fruškoj gori. Na saboru na brdu Stražilovo osnovana je tajna organizacija Jugoslovenski komunistički revolucionarni savez Pelagić. Naredne godine izabran je za jednog od poslanika u skupštini Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Bio je član upravljačkih struktura Narodno-oslobodilačke vojske, član Pokrajinskog komiteta KPJ, kao i član Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije. Posle oslobođenja Jugoslavije bio je aktivan u diplomatskoj službi u Bukureštu, Moskvi i Helsinkiju. Bio je i predsednik Republičkog veća Skupštine Narodne Republike Srbije. Preminuo je 1959. godine u Beogradu.

Dušan Vukasović Diogen

Rođen je u mestu Petrovčić 1909. godine. Nakon završetka učiteljske škole u Somboru radio je kao učitelj u Makedoniji, a potom i Sremu. Pripadao je levičarskom pokretu i bio je vrlo aktivan član antirežimskog učiteljskog društva Vuk Karadžić. Za vreme Drugog svetskog rata bio je aktivan u Sremu, gde je radio na podizanju ustanka i organizovanju Sremskog partizanskog odreda. Novembra 1943. godine postavljen je na dužnost zamenika komandanta Četvrte vojvođanske brigade, koja se istakla u mnogim borbama u istočnoj Bosni. Učestvovao je u borbama za oslobođenje Beograda, kao šef misije Narodno-oslobodilačke vojske pri štabu Crvene armije. Krajem 1944. godine dodeljen mu je čin pukovnika, a 36. vojvođanska divizija poverena mu je na komandu. Poginuo je 1945. godine u okolini Osjeka. Proglašen je za narodnog heroja 1953. godine.

Spomen-biste Nikole Grulovića i Dušana Vukasovića Diogena evidentirane su kao kulturna dobra pod prethodnom zaštitom.

Literatura:

J. Vuković, Nova Pazova. Hronika mesta od osnivanja 1790. do 1960. godine, Nova Pazova 2014.

M. Mijajlović-Simić, Nova Pazova: od osnivanja naselja do današnjih dana, Stara Pazova, 2015.

Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica, Uslovi čuvanja, održavanja i korišćenja nepokretnih kulturnih dobara, evidentiranih dobara i dobara koja uživaju prethodnu zaštitu i njihove zaštićene okoline za izradu nacrta plana generalne regulacije naselja Nova Pazova, Sremska Mitrovica, 2016.