Kulturno-Istorijski Spomenici

Kuća u Svetosavskoj ulici

Kuća u Svetosavskoj ulici, u kojoj se danas nalazi restoran Priča, podignuta je u 18. veku. Objekat pripada stilu vojnograničarske arhitekture, o čemu svedoče njena četvorougaona osnova, visok strm krov na četiri vode, visoki ozidani dimnjaci i masivni zidovi jednostavnih fasada bez ukrasa. Kada je tačno objekat podignut i u koje svrhe sa sigurnošću se ne može tvrditi, ali pretpostavke postoje.

Izgradnja kasarne u Novim Banovcima započela je 1731. godine. Krajem četvrte decenije 18. veka, za vreme austro-turskog rata, proširila se zaraza kuge, pa je kasarna u Banovcima pretvorena u lazaret, bolnicu za obolele. Tako je promenila svoju prvobitnu funkciju, umesto za smeštaj vojske dobila je sanitetsku namenu. Svi putnici i roba koju su prenosili, bili su podvrgnuti zdravstvenoj kontroli. Novac je pran u sirćetu, a pisma su kađena sumporom.

Pod upravom grofa Mersija, 1760. godine počela je izgradnja kontumca Banovci, karantina koji je bio ispostava glavnog kontumca u Zemunu. Jedan od razloga izgradnje banovačkog kontumca je povoljan geografski položaj mesta, koje se nalazilo na jednom od najznačajnijih puteva toga doba, na putu Carigrad-Beč. U kontumcu se kontrolisala roba i putnici, kako bi se sprečilo prodiranje i širenje kuge na teritoriju Austrougarske monarhije. Od Zemuna do Banovaca prokopan je rov, nazvan kontumački put, kojim su se kretali putnici i roba.

Paralelno sa kontumačkim rovom postojao je put za putnike u unutrašnjem saobraćaju, koji nisu morali da prođu obaveznu kontrolu u kontumcu. To je bio poštanski put, koji je zaobilazio kontumac u Banovcima, jer su pošiljke iz turskih krajeva bile raskužene u Zemunu.

Pošta u Banovcima bila je prva poštanska stanica nakon Zemuna. Zgrada pošte se do izgradnje banovačkog kontumca nalazila pored velike kasarne, a potom je adaptirana u kontumačku krčmu. Po otvaranju kontumca 1762. godine, izgrađena je nova zgrada na poštanskom putu za potrebe pošte. Istraživač istorije Banovaca, Milorad Babić, pronašao je planove zatečenog stanja, odnosno izgleda kasarne, kao i plan izgradnje kontumca. Na osnovu njih pretpostavlja se da je kuća u Svetosavskoj ulici upravo zgrada pošte, sagrađena nakon otvaranja banovačkog kontumca, ali se to ne može sa apsolutnom sigurnošću tvrditi, jer sami planovi nisu bili u potpunosti precizni.

Kuća je proglašena spomenikom kulture i evidentirana je kao kulturno dobro od velikog značaja.

Zvučni zapisi:

Milorad Babić - O kući u Svetosavskoj ulici

Literatura:

Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica, Studija zaštite nepokretnog kulturnog nasleđa za potrebe izrade prostornog plana opštine Stara Pazova, Sremska Mitrovica, 2007.

M. Babić, „Kontumac u Banovcima“, u: Godišnjak zavičajnog društva Stara Beška, Beška, 2013.

Transkript intervjua sa Miloradom Babićem, HeriTag, 2017.