Kulturno-Istorijski Spomenici

Kuća porodice Petrović – Tehnička škola

Porodična kuća Petrovića sagrađena je 1905. godine. Njen ktitor bio je veleposednik i bankar Nikola Petrović, koji je kao ekonomista, školovan u Novom Sadu, Budimu i Beču, stekao predanim radom zavidno bogatstvo i društveni ugled.

Objekat predstavlja jedan od lepših primera građanske stambene arhitekture s početka 20. veka na ovom prostoru, te je evidentiran kao kulturno dobro pod prethodnom zaštitom. Kuća porodice Petrović podignuta je kao prizemna građevina, orijentisana dužom stranom ka glavnoj ulici. Arhitektura objekta odiše eklekticizmom, stilom koji je bio aktuelan tokom 19. i početkom 20. veka, a koji je podrazumevao kombinovanje elemenata različitih stilova iz prethodnih epoha, u ovom slučaju klasicizma i baroka. Fasade su oživljene po horizontali jednostavnim soklom, profilisanim frizom i krovnim vencem koji je dodatno ukrašen jednostavnim konzolicama. Vertikalna podela fasade ostvarena je pilastrima, plitkim, četvrtastim  polu-stubovima. Središnji deo građevine istaknut je rizalitom, površinom koja je blago isturena u odnosu na ostatak zidnog platna. Prozorski otvori su četvrtastog oblika, dok su prozori rizalita polukružno završeni, a ukrašeni su floralnom ornamentikom. Rizalit je dodatno istaknut pilastrima čiji se kapiteli završavaju volutama, koje su spojene cvetnim vencem. Središnji deo iznad krovnog venca nadvišen je balustradom od punog zida sa strane i stubićima u centru.

Kuća porodice PetrovićPočetak 20. vekaFoto-arhiv Jana Horvata

Zadužbine Nikole Petrovića

Pored porodične kuće, Nikola Petrović podiže 1905. godine i zgradu Štedionice, kao i Hotel Petrović, kasnije poznat kao Hotel Srem, objekte koji su proglašeni kulturnim dobrima od velikog značaja. Kao veoma imućna porodica, Petrovići su posedovali ceo sadašnji plac u strogom centru mesta, a zahvaljujući njihovom zadužbinarstvu, centar Stare Pazove predstavlja prostorno kulturno-istorijsku celinu, povezanu arhitektonskim skladom.

Procvatom trgovine i zanatstva, kao i razvojem industrije, te uspostavljanjem ekonomskih veza sa drugim delovima srednje i zapadne Evrope, i graditeljska delatnost se menjala po uzoru na napredne evropske sredine. Objekti u centru upravo pokazuju da je i u Staroj Pazovi postojao građanski sloj koji je pratio evropske tokove razvoja i u skladu sa svojim mogućnostima se ugledao na arhitekturu građanske Evrope.

Pojašnjenje arhitektonskih pojmova:

Pilastar – Četvrtasti stub ugrađen u zid fasade ili enterijera koji ima konstruktivnu i dekorativnu ulogu.

Kapitel – Gornji, najviši deo stuba, koji se naziva i glava stuba i nosi teret luka ili grede. Često je dekorativno obrađen.

Voluta – Ukras na kapitelu stuba ili pilastra koji ima oblik zavijutka.

Rizalit – Istaknut deo fasade, višeugaonog ili polukružnog oblika, koji se proteže kroz sve spratove, obično na srednjem delu ili bočnim delovima građevine.

Balustrada – Ograda stepeništa, balkona ili neke krovne površine, sastavljena od niza međusobno povezanih stubića.

Literatura:

S. Aranicki, Pravoslavna parohija u Staroj Pazovi krajem godine 1911, Sremski Karlovci, 1912.

Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica, Studija zaštite nepokretnog kulturnog nasleđa za potrebe izrade prostornog plana opštine Stara Pazova, Sremska Mitrovica, 2007.

M. Kovačević, Pazovačke porodice, Stara Pazova, 2015.