Kulturno-Istorijski Spomenici

Kuća porodice Uhrik i objekat Zrenjaninske industrije piva

Porodična kuća Uhrikovih podignuta je 1908. godine i predstavlja lep primer građanske arhitekture sa početka 20. veka. Godinu izgradnje i ime vlasnika Jozefa Uhrika saznajemo na osnovu natpisa na fasadi.

Osnova objekta je u obliku ćiriličnog slova G, a pročelje mami pažnju bogatom dekoracijom. Zidnim platnom dominiraju cigle nežno roze boje dok su prozorski otvori, ukrasi i uglovi zgrade naglašeni arhitektonskim elementima bele boje. Središnji deo građevine isturen je u odnosu na bočne delove i na vrhu naglašen balustradom od punog zida koja u sredini ima oblik polukruga, dekorisanog većom centralnom rozetom i dvema manjim rozetama u uglovima. Ispod krovnog venca nalaze se ventilacioni otvori maskirani ukrasom floralne stilizacije, ispod kojih se celom dužinom građevine pruža profilisan arhitrav. Pravougaoni prozorski otvori središnjeg, isturenog dela građevine, nadvišeni su trougaonim timpanonima koji počivaju na konzolama u formi volute, dok se iznad prozora bočnih delova nalazi timpanon lučnog oblika. Uglovi objekta istaknuti su pilastrima, plitkim četvrtastim polustubovima sa vertikalnim usecima, koji se završavaju kapitelom sa volutama i skulpturom u obliku glave čoveka. Središnji deo kuće na uglovima je oivičen nutnama.

Zrenjaninska industrija piva

Kuća sa pomoćnim objektima koji se nastavljaju u dužini placa bila je deo Zrenjaninske industrije piva.

Zrenjaninska industrija piva osnovana je 1745. godine, kada je pivo počeo da proizvodi bavarski majstor Sebastijan Kracajzen. Lazar Dunđerski, poznati trgovac, veleposednik, industrijalac i dobrotvor, fabriku je kupio krajem 19. veka i tehnološki je unapredio, tako da zrenjaninska pivara postaje jedna od vodećih pivara u zemlji. Vrhunac kvaliteta zrenjaninsko pivo dostiže sedamdesetih godina 20. veka, a osamdesetih godina postiže tehnički maksimum kada proizvodi 406.000 hektolitara piva i tut-guta. Proizvodnja piva obustavljena je 2006. godine.

U Staroj Pazovi u nekadašnjoj kući porodice Uhrik nalazila se prodavnica Zrenjaninske industrije piva broj 23, o čemu svedoči ploča na ulazu u objekat. Na bočnoj strani kuće nalazi se mural sa logom zrenjaninske pivare i natpisom: Dva i po veka i još više, ZIP svoju istoriju piše!

Pojašnjenje arhitektonskih pojmova:

Pilastar – Četvrtasti stub ugrađen u zid fasade ili enterijera koji ima konstruktivnu i dekorativnu ulogu.

Kapitel – Gornji, najviši deo stuba, koji se naziva i glava stuba i nosi teret luka ili grede. Često je dekorativno obrađen.

Voluta – Ukras na kapitelu stuba ili pilastra koji ima oblik zavijutka.

Balustrada – Ograda stepeništa, balkona ili neke krovne površine, sastavljena od niza međusobno povezanih stubića.

Timpanon – Trouglasta površina na pročelju i začelju građevine uokvirena horizontalnom gredom i kosim dvoslivnim krovom. Može se nalaziti i iznad vrata i prozora, a često je ukrašen plitkim reljefom, ali i skulpturama.