Kulturno-Istorijski Spomenici

Parohijski dom Slovačke evangeličke a. v. crkve

Zgrada parohijskog doma Slovačke evangeličke a. v. crkve jedna je od najstarijih građevina u Staroj Pazovi. Podignuta je 1894. godine i evidentirana je kao kulturno dobro pod prethodnom zaštitom. U njoj su stanovali sveštenici slovačke crkve, među kojima se posebno ističe porodica Hurban koja je svojim zalaganjem izuzetno doprinela kulturno-prosvetnom razvoju Stare Pazove. Na fasadi parohijskog doma nalazi se bakarna spomen ploča sa portretom sveštenika i dramskog pisca Vladimira Hurbana Vladimirova i natpisom na slovačkom i srpskom jeziku:

U ovoj kući rodio se i stvarao dramski pisac Vladimir Hurban Vladimirov (1884-1950).

Ploča je postavljena povodom obeležavanja stogodišnjice njegovog rođenja 1984. godine.

Arhitektura zgrade

Zgrada parohijskog doma ubraja se među najlepše objekte građanske arhitekture u Staroj Pazovi. Pročelje zgrade istaknuto je bočnim rizalitima, delovima pravougaonog oblika koji su istureni u odnosu na zidno platno središnjeg dela. Rizalitima dominiraju pilastri, četvrtasti polustubovi sa profilisanim kapitelima, iznad kojih se nalazi friz sa profilisanom bazom i ukrasima u obliku cvetnih venčića. Krovni venac bogato je dekorisan u stilu antičkih hramova i nadvišen je trougaonim timpanonom u čijem se središtu nalazi rozeta sa skulpturom u obliku glave čoveka. Zidno platno bočnih, isturenih delova oživljeno je sa tri pravougaona prozorska otvora iznad kojeg se nalaze ukrasi sa motivom girlandi, vencem od cveća, lišća i plodova. Profilisane nadprozornike nadvisuju rozete sa floralnom ornamentikom u bočnim poljima i pravougaoni reljef floralne stilizacije u središnjem polju. Uvučen deo građevine skromnije je dekorisan u odnosu na bočne rizalite. Fasada objekta razlikuje se u odnosu na izgled sa kraja 19. veka.

Danas je u zgradi smešten Centralni arhiv Slovačke evangeličke a. v. crkve u kojem se čuvaju brojna dokumenta, stari časopisi i knjige, a koji predstavljaju pravo bogatstvo za izučavanje istorije Slovaka.

 

Slovački parohijski domPrva polovina 20. vekaFoto-arhiv Jana Horvata
Vladimir Hurban Vladimirov ispred parohijskog domaPrva polovina 20. vekaFoto-arhiv Jana Horvata

Pojašnjenje arhitektonskih pojmova:

Rizalit – Istaknut deo fasade, višeugaonog ili polukružnog oblika, koji se proteže kroz sve spratove, obično na srednjem delu ili bočnim delovima građevine.

Pilastar – Četvrtasti stub ugrađen u zid fasade ili enterijera koji ima konstruktivnu i dekorativnu ulogu.

Kapitel – Gornji, najviši deo stuba, koji se naziva i glava stuba i nosi teret luka ili grede. Često je dekorativno obrađen.

Timpanon – Trouglasta površina na pročelju i začelju građevine uokvirena horizontalnom gredom i kosim dvoslivnim krovom. Može se nalaziti i iznad vrata i prozora, a često je ukrašen plitkim reljefom, ali i skulpturama. 

Rozeta – Arhitektonski element kružnog oblika sa stilizovanim floralnim motivima.

Literatura:

Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica, Studija zaštite nepokretnog kulturnog nasleđa za potrebe izrade prostornog plana opštine Stara Pazova, Sremska Mitrovica, 2007.