Kulturno-Istorijski Spomenici

Slovački narodni dom

Slovačka narodna čitaonica obnovljena je 1923. godine na inicijativu učitelja Ferde Klaćika, a ovaj događaj uticao je na pokretanje pitanja o izgradnji Slovačkog narodnog doma. Vladimir Hurban Vladimirov predano se zalagao da inicijativa o osnivanju Slovačkog narodnog doma postane realnost: Most između Čehoslovačke i naše Kraljevine trebalo bi da predstavlja naš Slovački narodni dom! Izdao je brošuru o potrebi izgradnje Doma, Naša budućnost, 1923. godine nakon čeka je otpočelo sakupljanje dobrovoljnih novčanih priloga. Kako su planirani troškovi gradnje bili mnogo veći od sakupljenih novčanih sredstava, Crkveni sabor 1927. godine donosi odluku da Slovačka evangelička crkva preuzme i finansira gradnju Doma. Prilozima je pomogla i Slovačka čitaonica, te je za uzvrat dobila na korišćenje jednu prostoriju. Arhitektonske planove napravio je arhitekta Jan Dubovi iz Beograda. Gradnja Slovačkog narodnog doma završena je 1928. godine. Vladimir Hurban Vladimirov zalagao se da u Domu svoje prostorije imaju sva slovačka društva.

Arhitektura zgrade

Slovački narodni dom je objekat pravougaone osnove smešten u starom gradskom jezgru mesta. Bočni delovi prizemne zgrade neznatno su uvučeni u odnosu na središnji deo. Fasadom dominira horizontalna podela. U donjem pojasu iznad zone sokla smenjuju se pravougaona polja i polja sa vertikalnim usecima. Zidno platno središnje zone oživljeno je fugovanim nutnama. Prozori su pravougaonog oblika, a po dva para prozora odvojeni su pilastrom, plitkim četvrtastim polustubom sa vertikalnim usecima i profilisanim kapitelom iznad kojeg je ukras u obliku romba. Iznad ulaza nalazi se trougaoni timpanon, a sa bočnih strana motiv kruga sa tri trake.

Zgrada Slovačkog narodnog doma evidentirana je kao kulturno dobro pod prethodnom zaštitom.

Nakon rušenja dvorane Slovačkog narodnog doma izgrađena je Pozorišna sala u Staroj Pazovi, otvorena 23. jula 1974. godine izvedbom drame Zemlja Vladimira Hurbana Vladimirova.

Pozorišna sala Slovačkog narodnog doma1928. godinaFoto-arhiv Jana Horvata

 

Slovački narodni domPrva polovina 20. vekaFoto-arhiv Jana Horvata

Pojašnjenje arhitektonskih pojmova:

Pilastar – Četvrtasti stub ugrađen u zid fasade ili enterijera koji ima konstruktivnu i dekorativnu ulogu.

Kapitel – Gornji, najviši deo stuba, koji se naziva i glava stuba i nosi teret luka ili grede. Često je dekorativno obrađen.

Timpanon – Trouglasta površina na pročelju i začelju građevine uokvirena horizontalnom gredom i kosim dvoslivnim krovom. Može se nalaziti i iznad vrata i prozora, a često je ukrašen plitkim reljefom, ali i skulpturama.

Literatura:

Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica, Studija zaštite nepokretnog kulturnog nasleđa za potrebe izrade prostornog plana opštine Stara Pazova, Sremska Mitrovica, 2007.

K. Vereš, Vek pozorišta u Staroj Pazovi, Novi Sad, 2012.