Kulturno-Istorijski Spomenici

Spomenik palim borcima NOB-a

Ispred Crkve Svetog Nikole nalazi se spomenik podignut u čast palim borcima u Narodno-oslobodilačkoj borbi. Od 1941. do 1944. godine kotar Stara Pazova sa okolnim mestima potpao je pod vlast Nezavisne države Hrvatske. Stanovništvo je udruženim snagama pokušavalo da ometa okupatora, najčešće onesposobljavajući puteve, pruge, PTT saobraćaj. Aktivno je učestvovalo u pomaganju Narodno-oslobodilačke vojske, prikupljanju naoružanja i štampanju propagandnih listova. Organizovan otpor postojao je kroz akcije KPJ i SKOJ-a. U ulici Marka Peričina Kamenjara u Surduku nalazila se partizanska baza u kojoj su se tokom rata krili članovi Pokrajinskog komiteta KPJ.

U Surduku je štampan list Slobodna Vojvodina, današnji Dnevnik, koji su ilegalno pokrenuli vojvođanski antifašisti 1942. godine. Kad je rukovodstvo Narodno-oslobodilačkog pokreta u Bačkoj uspostavilo stalnu vezu sa centrom pokreta u Sremu, Slobodna Vojvodina je iz Novog Sada premeštena u Surduk. Uređivanje lista povereno je Jovanu Popoviću, tadašnjem sekretaru Pokrajinskog Narodno-oslobodilačkog odbora. List je štampan u Surduku od novembra 1943. do septembra 1944, a preko kurira distribuiran je po celoj Vojvodini.

Spomenik je posvećen partizanskim borcima iz severnog Banata, koji su 1943. godine prešli Dunav i zadržali se u surdučkim bazama. Jake neprijateljske snage su ih septembra meseca iste godine otkrile i uništile. U ovoj borbi poginulo je ili potom streljano 23 partizana i meštana Surduka. Na spomeniku su ispisana imena poginulih i zabeležen tekst:

Neka je večna slava borcima oslobodilačkog rata protiv nemačko fašističkog osvajača koji su pali u borbi za slobodu, nezavisnost i procvat Domovine. Ovaj spomenik u znak duboke zahvalnosti i sećanja podižu roditelji i rodbina poginulih uz pomoć Narodnog fronta sreza Begejskog.

Spomenik je evidentiran kao kulturno dobro pod prethodnom zaštitom.

Literatura:

R. Popović Zuma, Spomenici Narodnooslobodilačke borbe i revolucije SR Srbije 1941–1945, Beograd, 1981.

Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica, Studija zaštite nepokretnog kulturnog nasleđa za potrebe izrade prostornog plana opštine Stara Pazova, Sremska Mitrovica, 2007.