Običaji I Tradicija

Kraljice

U Vojvodini se obred Kraljice vezuje za praznik Duhova odnosno Svete Trojice, mada se u ostalim delovima Srbije izvodio i za Đurđevdan. Izvođenje ovog obreda u Sremu prvi je pomenuo Vuk Karadžić u Srpskoj narodnoj pjesmarici iz 1815. godine, a 1818. godine u Riječniku napisao je da se Kraljice izvode i u Bačkoj i Banatu. Ovaj obred u Vojvodini su izvodili i Srbi i Bunjevci, a zadržao se sve do sredine 20. veka, kada postupno iščezava. Danas su razna kulturno umetnička društva obnovila običaj Kraljica. Obredi su u osnovi isti, ali su se razlikovali u nekim detaljima u zavisnosti od kraja gde su izvođeni. Razlike su se javljale u načinu oblačenja devojaka, nazivima uloga koje su igrale, opremi i rekvizitima koje su nosile, instrumentima na kojima se sviralo, itd. 

Obred Kraljica su izvodile mlade devojke, obučene u svečanu nošnju, na glavi su imale vence – krune od cveća i raznobojnih traka. One su išle u povorci i obilazile kuće u selu, pevajući kraljičke pesme za berićet i dobro zdravlje. U refrenima njihovih pesama pominjala su se imena slovenskih božanstava Lade i Ljelje. Vrlo rado su primane u kući i za svoju igru i pesmu dobijale su darove u namirnicama ili novcu. Verovale se da ako neka kuća ne primi kraljice, ili ih ne daruje na kraju izvođenja običaja, stići će je neka nevolja. Glavne uloge su pripadale kralju i kraljici, barjaktarima i pevačima. Kraljice su u svojim opremi imale mačevi i noževe, koji su ponegde zamenjeni marama i barjacima.

Ovi obredni rituali imaju svoje prehrišćanske korene u paganskoj slovenskoj mitologiji. Kraljice su poistovećivane sa mitskim vilinskim bićima – Rusalkama, i vezivale su se za praznik Rusalija, koji je padao oko Duhova. Rusalke su zamišljane kao dugokose lepe i mlade devojke, koje su u noćima mladog meseca igrale i pevale na proplancima, ovenčane zelenim vencima. Živele su u vodama, poljima i šumama. Imale su svoju kraljicu koja ih doziva trubom, a podređena je kralju vodenjaka sa kojima su Rusalke živele. Verovalo se da su Rusalke bile duše umrlih devojaka, pa se praznik Rusalija identifikovao sa svetom Trojicom, hrišćanskim praznikom vezanim za mrtve.

Zvučni zapisi:

Gospođe Ana i Ružica - O Kraljicama