Stari Zanati

Tkanje

Tkanje je jedan od najstarijih zanata, kojim se dobijala tkanina neophodna za izradu odeće, čime se zadovoljavala čovekova potreba za zaštitom od hladnoće. Arheolozi su na osnovu pronađenih fragmenata tkanina zaključili da ovaj zanat datira iz vremena neolita.

Tkanje je bilo deo domaće radinosti i njime su se uglavnom bavile žene. Podrazumeva proces pravljenja tkanine, koja se dobijala preplitanjem niti. Jedan sistem niti ide uzduž tkanine i naziva se osnova, a drugi po širini tkanine i naziva se potka. Vekovima su osnovine žice bile prebirane prstima, podizanjem svake žice pojedinačno. Proces tkanja se usavršio uvođenjem jedne vrste daščica koje su omogućavale da se u isto vreme podigne grupa osnovinih žica i tako formira zev. Najstariji razboji bili su vertikalnog tipa. Između niti osnove napete na okvir, potka se prepletala prstima, uz pomoć drvenog šiljka ili igle, te nabijala drvenim češljem.

Samom procesu tkanja prethodila je priprema tekstilne sirovine, kako bi se od nje dobila pogodna nit. Za izradu prediva najčešće su se koristili konoplja, lan, vuna i pamuk. Svaka sirovina zahtevala je poseban postupak prerade. Najkomplikovaniji je bio proces obrade konoplje, koja se nakon branja namakala, a zatim trljala na trlicama. Proces dobijanja vunene niti započinjao je šišanjem ovaca i čišćenjem runa, a potom su se vlakna češljala i sortirala po kvalitetu i dužini. Vlakna vune su se predenjem formirala u nit, a za to se koristila preslica.

Najčešće se tkalo na horizontalnom razboju, dok se vertikalni ređe koristio. Postoje tehnike tkanja u dve, četiri ili više niti. Tehnika tkanja u dve niti naziva se prepletaj. Na ovaj način izrađivano je više vrsta domaćeg platna, poput tankog pamučnog platna u kome su niti osnove i potke iste debljine (sadi platno) i punije platno u čijoj su osnovi deblje i tanje niti grupisane na različite načine i pravilno raspoređene (usnovano platno).

Za ukrašavanje koristile su se tehnike na dasku ili klečenje. Tkanjem na dasku ornamenti su se izvodili tako što se kroz prebrojane podignute niti osnove provlači daska koja se vertikalno postavlja, a zatim se provlačilo predivo željene bolje. Na taj način dobijalo se lice i naličje tkanine. Kod tehnike klečenja niti potke sasvim prekrivaju niti osnove.

Tkanjem su se izrađivali kako odevni predmeti, tako i različiti tekstilni predmeti za domaćinstvo. Oni su imali upotrebnu funkciju, ali i dekorativnu. Estetika tkanog platna zavisila je od umeća domaćice, tehnike izrade, slaganja boja, upotrebe motiva, koji su uglavnom bili svedeni na geometrijsku i floralnu ornamentiku. Tkani predmeti reprezentovali su socijalni status osobe ili domaćinstva kojem pripadaju, te rodna, nacionalna i religiozna značenja.

Vlasništvo Vlaste Majorski
Vlasništvo Vlaste Majorski
Vlasništvo Vlaste Majorski
Vlasništvo Vlaste Majorski
Vlasništvo Vlaste Majorski

Video zapisi